Flag Counter
Flag Counter
 





Temat : Bursztyn

Kategoria :  Bez kategorii       Data : 2019-04-16 17:21:38

Bursztyn. Także jantarem jest zwany, znajduje się najobficiej nad brzegami Morza Bałtyckiego, (dlatego też morze Bałtyckie nieraz przez przenośnię bywa zwane morzem bursztynowym), a mianowicie począwszy od Królewca do Gdańska, tudzież w Prusiech Wschodnich i Zachodnich. Już w najdawniejszych czasach był bursztyn znanym, gdy oto Homer, piewca grecki, na tysiąc lat przed Chrystusem żyjący, w swych pieśniach go wspomina, zwiąc go elektronem.

Bursztyn zawiera w sobie znaczną ilość siły, po dziś dzień (1868 r.) jeszcze nie zupełnie nie wyjaśnionej, zwanej elektrycznością. Nazwa ta wzięta jest z greckiej nazwy bursztynu. Sławny Tales z Miletu doświadczył tej siły. Kawałek bursztynu, potarty o sukno, przyciąga do siebie drobne przedmioty, i to jest ta niezbadana siła elektryczna.

Skąd się wzięły m.in, rzymskie monety na terenach ziem piastowskich. Później na półwyspie Krymskim doszedł bursztyn do takiej ceny, że go szacowano na równi ze złotem, a za małą osóbkę (figurkę) z bursztynu dawano niewolnika. Dla tej też przyczyny zawiązały sie stosunki handlowe między nadadryatyckimi (Morzem Adriatyckim) a nadbałtyckimi krainami, a przez to i niejaka oświata szerzyła się w północnych ziemiach. Po dzień dzisiejszy (1868 r.) znajdują się w W. X. Poznańskim i w ziemiach pruskich monety rzymskie, które zapewne za bursztyn wymieniano. Już nawet Fenicjanie mieli znać bursztyn, choć to nie jest udowodnione.

Z czego powstał bursztyn. Różne były mniemania o początku bursztynu. Ale ostatnie badania dowiodły, że powstał on z żywicy z pewnego gatunku sosny, która już nie istnieje. Ta sosna wydawała bardzo obficie żywicę, która z czasem stwardła, a później powstał z niej bursztyn. Dowodzą tego i różne owady, wewnątrz bursztynu znajdowane, które zapewne w czasie opadania żywicy dostały się w kleistą żywicę, gdzie się dotąd zachowały. Zapewne lasy tego drzewa zalało morze, które po dziś dzień wyrzuca na brzeg kawały bursztynu.

Bursztyn z zatopionem insektem. Autor: Adrian Pingstone. Źródło: Praca własna. Pobrano z domeny publicznej.

Bursztynowe legendy. U Żmudzinów ludu litewskiego, mieszkającego nad morzem Bałtyckim, istnieje podanie, że dawnymi czasy mieszkała na dnie morza bogini Jurata w bursztynowym pałacu. Zakochała się ona w rybaku, za co rozgniewany Perkun, bóg piorunów, rozstrzaskał pałac bursztynowy i zabił Juratę i odtąd morze wyrzuca na brzeg morza kawały bursztynu, są to szczątki zburzonego mieszkania Juraty. Inne znowu podanie głosi, że bursztyn powstał z łez pierwszych naszych rodziców, gdy płakali z raju wychodząc.

Jak dawniej łowiono bursztyn. Kiedy wody Bałtyku, miotane burzą, wzruszą głębiny morza i bursztyn na dnie ukryty zaniosą ku brzegom, wtenczas ujrzysz mieszkańców nadbrzeża pruskiego, śpiesznie ku morzu biegnących. Opatrzeni w długie kaszory wchodzą w wodę i zanurzywszy je głęboko, razem z trawą i miękimi odłamami drzewa morskiego, wydobywają bursztyn, który stojące na brzegu niewiasty i dzieci wybierają i dozorcom oddają. Połów tego rodzaju, z niemałym połączony trudem i przykrością; bo właśnie jesienne burze najwięcej dostarczają bursztynu, a nieraz nawet, gdy wcześnie zima zawita, mróz skórznaną odzież rybaków zetnie tak, że dopiero ujrzawszy się przy ogniu na kominku wznieconym, zrzucają z siebie zlodowaciałe okrycia. A przecież widok tych wesołych żniwiarzy morza, jest prawdziwie malowniczy, kiedy powiewając radośnie kaszorkami wstępują w groźno szumiące bałwany, lub kiedy wracając ze zdobyczą wchodzą na brzeg bezpieczny, aby usypać ułowiony bursztyn. Gdy zaś burza ustanie i morze ślniące rościele wody, wtenczas wskakując w łodzie wypływają dalej na głębię, aby na toni szukać jeszcze obfitszego plonu. Bystre oko rybaka dostrzeże w przezroczystej wodzie w głębokości 10 – 20 stóp ukryty bursztyn; tam więc zarzuciwszy sieci, ciągną zdobycz do lądu.

zima

Poławiacz bursztynu, Mikoszewo, Mierzeja Wislana. Autor: Homik8 Michał Kosior - Praca wlasna. Źródło: Amber Fischer. 15.01.2007. Pobrano z Domeny publicznej.

Zima nawet, gdy morze lodem pokryte, jakby na ryby robiąc, wyrębują przeręble i przez nie bursztyn dobywają. Lecz i samo morze wyrzuca kawały bursztynu, jak np. w 1800 roku, w jednym dniu wyrzuciły bałwany morskie 150 beczek bursztynu, w cenie 12 tysięcy talarów.

Czy bursztyn to jedynie dar morza. Kopie się także w ziemi za tą przezroczystą kopaliną, a to nie tylko w bliskości morza, gdzie się jej najwięcej znajduje, ale i w dalszych ziemiach, a mianowicie w Prusach Wschodnich i Zachodnich, a także w W. Ks. Poznańskim? Cały powiat chojnicki weń obfituje, niemniej i świecki, w Wielkopolsce zaś mianowicie w północnych Ks. Poznańskiego powiatach dość często się go znajduje. Nieraz obywatele krainy pruskiej, a mają stąd znaczne dochody, i tak jeden z bagna dzikiego, nieużytecznego za 20 tysięcy tal. bursztynu wydobył. Największy kawał znaleziony w roku 1803 pod miastem Gumbinem ważył 14 funtów, a wyceniony został na 10 tyś. tal. W Kłoni około Mącikała, w powiecie chojnickim znaleziono kawał ważący 7 funtów, przy Śliwicach zaś 5 i ½ funta. W lesie blisko Tucholi, znaleziono także znaczne kawały bursztynu. W Wielkim Ks. Poznańskim po dziś dzień (1868 r.)jeszcze wyrzucają niektóre jeziora bursztyn.

Cechy bursztynu. Wartość pojedynczych sztuk bursztynu zależy od wielkości i od barwy. Najwyżej się ceni kolor, podobny do perłowego, następnie biały czyli kapuściany i żółty czyli śliwkowy. Funt małych kawałeczków, wielkości laskowego orzecha i mniejszych, płaci się 3 – 4 tal. , za kawałki dwułutowe płaci się do dwóch tal. , za kawał bursztynu jeden funt ważący, można najmniej 100 tal. dostać.

Używa się bursztyn do kadzenia w kościele, na różne wyroby ozdobne, np. korale na szyję, krzyżyki, do cygarniczek, fajek itp. Gdańszczanie kazali z jednego kawału zrobić bursztynową koronę, którą złożyli w darze Janowi III. Sobieskiemu, obrońcy Wiednia.

Autor: Józef Chociszewski

Źrodło: Prasa lokalna z czasów pruskich. Ścieżka dostępu ŚBC.



Autor artykułu : Wybrał i zestawił Leonard




© Copyright Leonard Hajduk

Design www.bambynek.com