Flag Counter
Flag Counter
 





Temat : Wybrane wieści z górnośląskiej prasy / 1 /1890 r.

Kategoria :  Dzieje Śląska pod rządami Prus       Data : 2020-11-02 13:21:22

Wieści. Nie wiele nowych wieści nadeszło ze świata, i tak rok stary przeminał bez znaczniejszego krwi rozlewu. Czubiono się wprawdzie tu i tam, na Krecie, w Afryce i w Ameryce, ale bez takich pomniejszych bujek to już ludzkość jakoś obyć się nie może. Zresztą nagrzeszono w roku ubiegłym wiele, w różnych krajach praw niedobrych niemało uchwalono, wiele też było nędzy i biedy; nieszczęść zaś tyle, że na wołowej skórze byś nie spisał. Daj Boże, aby się ludzie wreszcie opamiętali i żyli według praw bożych w zgodzie i miłości. Oby też Bóg wszechmocny nas w roku nowym i od wojen krwawych i innych nieszczęść ochronić raczył!

Na dziś, jak to już powyżej powiedzieliśmy nie wiele nadeszło nowin. I tak w Wiedniu, w stolicy austriackiej szerzy sie owa choroba influenza w zatrważający sposób, niemniej w Madrycie w stolicy hiszpańskiej, w tym pięknym mieście zachorowało na chorobę tę do 30 tysięcy ludzi, a kilku już nawet zmarło, co się przy tej chorobie rzadko zdarza. Wielu zamożniejszych ludzi ucieka wskutek tego z zagrożonego miasta, ale choroba ta ; influenza idzie w ślad za nimi.

madryd

Pałac królewski w Madrycie. Autor: Carlos Delgado - Praca własna: CC BY - SA < https: //creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0. Data: 26 sierpień 2012.

Francja. postanowiła wzmocnić swe wojska nad granicą niemiecką, ponieważ i Niemcy wojsko swe powiększają. Tak więc oba państwa stale się zbroją, a oba głoszą że to czynią jedynie dla utrzymania pokoju. Aleć taki pokoj zbrojny zje nas do szcętu, bo te ustawiczne zbrojenia pochłaniają mnostwo pieniędzy. Co rok idą na to setki milionów a i one nie wystarczają. Pewnie i rok nowy nie będzie lepszym.

A Rosja się zbroji. Rosyjskiemu ministrowi wojny dano teraz znów 80 milionów rubli, aby zakupił w Anglii nowoczesne karabiny, które strzelają małymi kulkami, lecz bardzo celnie i daleko. Gazety nie- które zaręczają także, że rząd rosyjski wojny przed rokiem 1892 nie rozpocznie. Ale któż to może wiedzieć, co się stanie?

W Belgi skończył się rok miniony nie wesoło. W kopalniach pod miejscowością Żilly wybuchł aż w trzech największych kopalniach węgla strajk, do którego wszyscy górnicy z tych kopalń się przyłączyli. Jest obawa, że inne kopalnie pójdą za tym przykładem. Rząd zwołał pod broń gwardię obywatelską, aby zapobiedz możliwym rozruchom. Ciekawa rzecz , jak się ten strejk skończy.

Zatarg pomiędzy Anglia a Portugalią. Powodem jest ów szmat kraju zabrany przez Portugalczyków w Afryce, czy zostanie ten spór załatwiony w drodze pokojowej? Portugalczycy, którzy z początku okazywali wielką ochotę do wojny, teraz sami żądają, aby ten spór powierzyć jakiemuś sędziemu polubownemu, do osądzenia, by orzekł, co ma należeć Anglii a co Portugalii.

Zgon byłej cesarzowej. Najważniejszą nowiną ze wszystkich dzisiejszych jest wiadomość o nagłej śmierci byłej cesarzowej brazylijskiej. Dostojna ta pani, Izabela I, cierpiała już od dość dawna na chorobę sercową, która wskutek smutnych zajść w ostatnim czasie, wzmogła się nadzwyczajnie, aż wreszcie paraliż przerwał życie dostojnej monarchini. Umarła z dala od kraju, nad którym tak długo szczęśliwie panowała, a z którego wygnała ją złość i nienawiść ludzka. Oby Bóg raczył jej dać niebo, a dostojnego małżonka pocieszyć po wielkiej jej stracie!

cesarzowa

Izabela (I) Brazylijska, wolna encyklopedia. Foto pobrano z Domeny publicznej. Autor nie został podany.

A może i lepiej dla zmarłej Pani, że nie doczekała krwi rozlewu, na jaki się teraz w Brazylii zanosi, a który zacnemu jej sercu byłby wielką niezawodnie sprawił boleść. Już w dniu 18 i 20. Grudnia wywiązała się w stolicy brazylijskiej krwawa bójka pomiędzy stronnictwem cesarskim a rewolucyjnym, a z każdą chwilą podobno można się spodziewać nowych walk i bitew. Podobno wojsko tamtejsze rozpadlo się na dwa stronnictwa. Bliższe szczegóły o zmaganiach w tym kraju nadejdą zapewnie później.

Początek zamachu stanu oraz proklamowanie republiki nastąpiło 15 listopada 1889 roku. Przywódcą rewolty został, Manuel Deodoro do Fonseca. Nieliczne osoby, które były świadkami tych wydarzeń, zdawało sobie sprawę, że to bunt. Przez cały czas trwania zamachu, cesarz Piotr II, sprawiał wrażenie braku zainteresowania wydarzeniami w cesarstwie. Odrzucał sugestie polityków oraz dowódców wojskowych, aby powstrzymać przewrót. Cesarz wraz z jego rodziną zostali wygnami z kraju 17 listopada tego samego roku. Pomimo tego, że nastąpila reakcja monarchistów po upadku Cesarstwa, została ona całkowicie stłumiona i ani Piotr II, ani Izabela I, nie poparli restauracji. Gdy zamach stanu doszedł do skutku establischment polityczny poparł wprowadzenie ustroju republikańskiego, głównie przez akceptację sytuacji przez cesarza.

W południowych krajach Unii amerykańskiej mieszkali przez kilka lat ostatnich biali z murzynami (chodzi o ostatnie ćwierćwiecze XIX stulecia) i to dość zgodnie obok siebie. Lecz obecnie znów jakieś zło ich opętało, bo co chwila nadchodzą stamtąd wieści o bójkach między murzynami i białymi. Taka bójka wydarzyła się tam w mieście Potts Camps w samo Boże Narodzenie, przy czym zginęło kilku białych Europejczyków i dwudziestu murzynów. Rząd musiał wezwać wojsko, aby spokuj przywrócić. Marnie tam mijający rok kończą, oby nowy był lepszy.

Cesarz Wilhelm zezwolił na urządzenie owej wielkiej loterii, o której donosiliśmy w swoim czasie, a za pomocą której chcą zebrać pieniądze na upiększenie placu przy zamku cesarskim w Berlinie. Ogółem wydadzą 200 tysięcy losów, a każdy los po 200 marek w pięciu klasach.

Pruskie koleje żelazne. Przyniosły w listopadzie roku zeszłego 4 i ½ miliona marek więcej dochodu, niż w listopadzie roku 1888-go. Ogółem dochód w tym miesiącu wyniósl 72 i ⅓ miliona marek. Ładna sumka.?

Śmiertelność w miastach górnośląskich. Według sprawozdania cesarskiego urzędu zdrowia w Berlinie zmarło w roku 1888 z każdego tysiąca mieszkańców w: Gliwicach 17; w Katowicach i w Nysie po 20: w Królewskiej Hucie 23: w Bytomiu 26: w Prudniku i w Raciborzu po 28; a w Opolu 38. Opole byłoby więc najbardziej niezdrowym miastem. Wśród dzieci największa śmiertelność wystąpiła w Raciborzu, a najmniejsza w Katowicach. W porównaniu do ostatnich lat 10-ciu zmniejszyła się śmiertelność w Bytomiu i to bardzo znacznie, podczas, gdy zwiększyła się w Raciborzu i w Opolu. W ogóle zmarło w roku tym w Raciborzu: 81 osób na szkarlatynę, na suchoty płucne 91 osob, reszta na inne choroby.

Emigracja. W pierwszych trzech kwartałach roku zeszłego wywędrowało z prowincji śląskiej za morze ogółem 1758 osób.

Racibórz. W niedzielę w południe zastrzelił się tu komornik sądowy (egzekutor) Niegel, z jakiego powodu nie wiadomo. Niegel strzelil do siebie z rewolweru. A ponieważ żył jeszcze chwilę, sprowadzono księdza, który go opatrzył olejem świętym.. Samobujca pozostawił żonę i dwoje dzieci. Niechaj mu Bóg ten krok nieszczęsny wybaczyć raczy. Sąd karny skazał chałupnika P. z Tworkowa za kradzież na dwa lata więzienia, żonę jego za przechowywanie skradzionych rzeczy na półtora roku.

Rybnik. Położona w powiecie naszym, przy wsi Czernice kopalnia węgla kamiennego, należąca dotychczas do kupca p. Domsa w Raciborzu, zakupiona została podobnno przez jakieś towarzystwo za pół miliona marek. Towarzystwo to zamierza wystawić piece do wytwarzania koksu.

Prudnik. W zeszły wtorek, w samą wigilię Bożego Narodzenia pochowaliśmy tutaj Brata Czesława Sochowskiego ze zgromadzenia Braci Miłosiernych. Był on najstarszym członkiem tegoż zgromadzenia na Szląsku, liczyl 74 lata, z których 44 poświęcił pielęgnowaniu chorych i nieszczęśliwych. N.o.wp.

KLASZTOR

Kościół pw.św. Jana Bożego i fronton klasztoru Bonifratrów w Prudniku. Foto pobrano z portalu: Zakonu Szpitalnego św. Jana Bożego.

Najstarsze założenie klasztorne Braci Miłośierdzia na Górnym Śląsku. Lokalizacja: woj. opolskie, pow. prudnicki, gmina Prudnik - miasto.

Początki klasztoru oo. Bonifratrów w Prudniku wiążą się z pojawieniem się w mieście bonifratrów, sprowadzonych przez płk. Kirasjerów Fryderyka Wilhelma von Rödera (1718-1781). W 1764 r. król Prus Fryderyk II Wielki wydał zezwolenie na założenie klasztoru bonifratrów w Prudniku. Płk. v. Röder zakupił dla zakonników ziemię, na której do 1766 r. założono szpital z kaplicą i aptekę. W 1769 r. plany powstania założenia klasztornego opracował Michał Klemes (Clement) z Karniowa. W latach 1783-84 powstał klasztor ze szpitalem, natomiast w latach 1785-87 wzniesiono kościół pw. śś. Piotra i Pawła. Budowę nadzorował Piotr Paweł Ertel, mistrz murarski z Wrocławia. Umiejętności medyczne bonifratrów sprawiły, że nie zostali oni objęci edyktem sekularyzacyjnym, wydanym w 1810 r. przez króla Fryderyka Wilhelma III. W 1864 r. bracia zamontowali oświetlenie gazowe. W latach 1878-1882 klasztor był zamknięty dla wiernych. W 1893 r. zakonnicy zainwestowali w pralnię, stajnię i stodołę. W tym okresie odnowiono także budynek klasztorny, szpital i kościół. W 1896 r. odnowiono sale szpitalne, przedłużono budynek klasztoru i przygotowano pokoje dla lekarzy i aptekarzy. We wsch. części ogrodu powstała kostnica z pomieszczeniem na sekcję zwłok. W 1914-1916 wzniesiono skrzydło wsch. klasztoru, doprowadzono energię elektryczną. Zaadaptowano przy tym otoczenie Wieży Woka, stanowiącej jedyną pozostałość średniowiecznego zamku Wogendryssel. Podczas I wojny św. w klasztorze urządzono lazaret wojskowy. W 1939 r. wielu zakonników zmobilizowano. Po 1945 r. dobra należące do bonifratrów oddano w ręce osób prywatnych. W 1953-1957 szpital i apteka zostały upaństwowione, a zakonnikom zostawiono jedynie kościół. Apteka powróciła do bonifratrów w 1991 r., a później także klasztor z ogrodem. W 2004 r. zakonnicy odzyskali szpital.

Głogówek. Miasteczko nasze liczy obecnie 5506 mieszkańców. Koni mamy 170, bydła 234 sztuki.

Gliwice. Zdaje się, że konina znajduje w mieście coraz większe uznanie. Nie ma bowiem dnia, w którym by konia jednego lub nawet i drugiego nie zabito.

Pewnemu przedsiębiorcy, który tu dzierżawi ślizgawkę skradł jakiś rzezimieszek piętnaście par łyżew stalowych. Łyżwy te prawie bez wyjątku należały do obcych, którym teraz ów przedsiębiorca zapłacić je będzie zmuszonym.

I w naszym mieście wolno znów będzie odbywać jarmarki i targi na bydło i nierogaciznę, ponieważ zaraza pyska i racić zupełnie ustała.

Zlodziejstwo kwitnie jakoś w naszym mieście; w pewnej restauracji skradziono w krótkim czasie gościom aż 8 paletotów (paletot: płaszcz luźniejszy i dłuższy) i płaszczów, jeden po drugim, a złodzieja dotąd nie schwytano! Dziwna to zaiste rzecz!

Królewska Huta. Chociaż nasz kościół św. Jadwigi jest dość obszernym i może do 7 tysięcy ludzi w sobie pomieścić, to się przy większych świętach i uroczystościach pokazuje, że wkrótce trzeba będzie pewnie pomyśleć o jego powiększeniu, W Boże Narodzenie był kościół ten tak szczelnie zapełnionym, iżby szpilka nie była spadła na posadzkę, a pomimo tego jeszcze setki wiernych stały na schodach do kościoła wiodących. Dzięki przynajmniej Najprzew. Księciu Biskupowi, że raczył prośbie parafian tutejszych zadośćuczynić, gdyż teraz mamy każdodziennie 3 Msze św., tak, iż teraz każdy niemal jednej Mszy św. wysłuchać może. Dawniej to dziać się nie mogło, gdyż z dolnych Hajduk blisko pół mili było iść trzeba do kościoła św. Barbary, a tu przez przeszło 13 lat oprócz niedziel i świąt kościół był zamkniętym. – Za staraniem Przew. Ks. kuratusa Tylla nadejdą tu wkrótce dwie nowe figury śliczne, które ustawione zostaną przy oltarzu. Z ukochanych księży naszych, których mamy trzech, ks. Tylla, ks. Nickla i ks. Skowrońskiego, opuści nas jeden, i to Przew. ks. Nickel, powołany na nauczyciela gimnazjalnego do Głupczyc. Daj Boże, abysmy dostali w miejsce jego dobrego Polaka i kaznodzieję, gdyż takiego wielce tu potrzeba. – Zamieszczona w Nowinach korepondencja o owym nauczycielu, który to w publicznym miejscu na wiarę św. wyzywał, sprawił wśród mieszkańców miejscowości, w której się to stało, wielkie wrażenie. Jak się dowiaduję z wiarygodnego źródła, wysłano stamtąd też zaraz petycję do pana Prezydenta do Opola, aby raczył przenieść owego pana tam, gdzie go już wiara katolicka drażnić nie będzie. Daj Boże, aby pan prezydent petycję tę łaskawie uwzględnić raczył.

parafia

Kościół św. Jadwigi w Królewskiej Hucie (Chorzów Batory). Foto  i tekst poniżej pobrano z Wikipedii - zob. przy źródłach.

Kościół pw. św. Jadwigi Śląskiej, poświęcony 18 października 1874 roku był początkowo kościołem filialnym parafii św. Barbary w Chorzowie. W trakcie wizytacji kard. Georga Koppa w Królewskiej Hucie w 1888 roku pojawiła się myśl podziału parafii św. Barbary, liczącej już wówczas 40 tysięcy wiernych. Parafia św. Jadwigi Ślaskiej została erygowana 1 lipca 1889 roku. Pierwszym proboszczem 7 czerwca 1893 roku został ustanowiony ks. Franciszek Tylla. Na początku proboszcz mieszkał w wynajętym jednopiętrowym domu. Probostwo zakończono budować w 1894 roku. W 1889 roku zakupiono grunt pod cmentarz parafialny. Dziesięć lat później zbudowano na cmentarzu kaplicę według projektu Ludwiga Schneidera. Przewidując, że cmentarz szybko okaże się niewystarczający, w 1911 roku wydzierżawiono teren pod cmentarz w Nowych Hajdukach.

Tarnowskie Góry. W dniu 23 b.m. oddalono z kopalni w Radzionkowie 98 austriackich poddanych, których zatrudniano tamże dotąd jako ciskaczy, od pracy. Miejsca przez nich opróżnione obsadzono podobno miejscowymi górnikami.

Wałbrzych. (na Dolnym Śzląsku) Stu najlepszych górników w tutejszych kopalniach księcia Pszczyńskiego otrzymało na gwiazdkę każdy po książęczce oszczędności na 50 M., wszyscy inni po 2 lub 3 marki. Pieniadze na ten cel dał książę. Bardzo to piękny czyn i godny naśladowania.

Zaraza. We Francji i w Hiszpanii sroży się wciąż jeszcze owa nieszczęsna influenza. W Paryżu już nieco ustała, ale za to w Hiszpanii, a zwłaszcza w stolicy hiszpańskiej w Madrycie, wzmaga się z każdą chwilą. Obecnie zachorowało tam na nią 52 tysiące osób. Wskutek tego choróbstwa umiera tam obecnie codziennie trzy razy więcej ludzi niż w czasach zdrowych. I w Londynie dotąd choroba ta utrzymuje się uporczywie! [ (Grypa (influenza) jest wysoce zaraźliwą chorobą wirusową wielu gatunków zwierząt i człowieka wywołaną przez liczne, ściśle ze sobą spokrewnione wirusy grypy. Wirusy grypy cechują się dużą zmiennością budowy antygenowej i zjadliwości, dzięki czemu pojawiają się nowe odmiany antygenowe wirusa różniące się wyraźnie cechami chorobotwórczymi. Ponadto, cechuje je skłonność do adaptacji do różnych gospodarzy i unikania odpowiedzi ich układu odpornościowego (za: Życie Weterynaryjne 2009/ 84 (7)].

Belgia. Strajk górników ciągle się jeszcze wzmaga. Obecnie strajkuje tam 26 tysięcy górników w okolicy miasta Szarleroa. Wojsko czuwa w dzień i noc pod bronią, lecz dotąd nigdzie żadne groźne zaburzenia się nie wydarzyły. Władze belgijskie przyjęły na siebie rolę pośredników i starają się doprowadzić do zgody pomiędzy obu stronami. Daj Boże, aby się im to udało i by robotnicy do końca tak spokojnie i rozważnie się zachowywali, jak dotąd. Wtedy mogą być pewni wygranej, boć cała ludność pójdzie za nimi.!

Wiedeń. Otóż otwarto testament zmarłego niedawno kardynała Ganglbanera. Ogółem pozostawił ten kardynał około 85 tysięcy marek. Głównym spadkobiercą mianował wiedeńskie Towarzystwo dla budowy kościołów na przedmieściach wiedeńskich, które niedawno temu się utworzyło i to głównie za staraniem zmarłego kardynała. Ubogim wiedeńskim zapisał kardynał 5 tysięcy marek, ośmiu synowcom i synowicom po 3 tysiące marek. Pamiątki po kardynale dostały się długoletniemu sekretarzowi jego, ks. kanonikowi dr Seidlowi.

Czechy. Stara się rząd austriacki o to, by przywrócić zgodę między Czechami a Niemcami. Czy się to uda, niewiadomo. Niemcy żądają bowiem za dużo, a więcej niż Czesi dać mogą.

Stan cara rosyjskiego. Car ciągle jest jeszcze chorym. Najprzód chorował na influenzę, później na żołądek, - ludzie mowią, że nihiliści chcieli cara otruć, lecz że sie to nie udało; - w końcu pojawiło się zapalenie płuc. Car przeląkł się podobno bardzo, gdy w zamku jego w Gatczynie pogasły nagle pewnego wieczoru wszystkie światła elektryczne. Car myślał już, że to jakiś zamach, a okazało się , że był to zwykły przypadek. Dziś podobno carowi już się polepszyło, lecz ciagle jeszcze narzeka...

Portugalia. Odbyła się tutaj w tych dniach z wielkim przepychem koronacja nowego króla, Karola pierwszego. Jest to jeszcze młody pan, liczy bowiem dopiero 26 lat. Życzymu mu niechaj panuje jak najdłużej, najrozumniej i szczęśliwie!

Brazylia. Coraz gorzej! Ów jenerał Fonseka, który to wywołał cały bunt i cesarza z kraju wygnał, sam walczy dziś ze śmiercią. Postrzelili go żolnierze, którzy z nim ten bunt wywołali. Tak to bywa z tymi, którzy na prawych panów wyrzekli.

Cesarz Wilhelm. Przesiedlił się wraz z całym dworem swoim z zamku Poczdamskiego do zamku Berlińskiego. W piątek cesarz bawił w Smogorzewie na dolnym Śzląsku na łowach u księcia Hatzfelda.

Książę Bismarck zamierza powrócić do Berlina w końcu bieżącego tygodnia.Książę chce też przemawiać w parlamencie niemieckim.

Niektóre gazety donoszą, że rząd chce znów zażądać od parlamentu znacznych sum na cele wojskowe. Wątpimy czy to prawda. Dosyć bowiem rząd już dostał w zeszłym roku.

Żądania górników. W okręgu saskim w Ćwikawie, górnicy postanowili ostatecznie na niedzielnym zebraniu następujące warunki, pod którymi zamierzają nadal pracować; żądają oni ośmiogodzinnej pracy, tygodniowej wypłaty zarobku (conajmniej 3,50 marki dziennego zarobku dla hajerow), znacznego podwyższenia myta za pracę poza szychtą i zniesienia wykluczenia i nieprzyjmowania do roboty. Nadto postanowiono, że każda szychta ma wybrać jednego delegata (zastępcę). Królewskie wladze górnicze oświadczyły, że będą się porozumiewały z tymi delegatami.

Postulat do pruskiego sejmu. Podobno rząd przedłoży do rozstrzygnięcia sprawę podziału owych funduszów, wstrzymanych Kościołowi katolickiemu w czasie tzw. walki kulturalnej.

Gniewało to Niemców i Protestantów. Otóż, gdy cesarz Wilhelm bawił we Wrocławiu, zasiadł z nim do stołu Książę Biskup Kopp, a superintentent protestancki dr Erdman nie. Zależało to od tego, ze nasz Książę Biskup stoi co do godności znacznie wyżej, niż „biskup” protestancki p. Erdmann. Aby na przyszłość wszelkim takim niedogodnością zapobiedz, nadano p. Erdmanowi tytuł radcy pierwszej klasy, przez co zbliżono go do godności jaką dzierży nasz książę Biskup.

Wzrost emigracji . W roku ubiegłym wywędrowało 20 631 robotników górnoszląskich do innych prowincji niemieckich za zarobkiem. Do tej znacznej liczby doliczyć należy 1985 robotników, którzy z powiatu raciborskiego wywędrowali w roku zeszłym do Rosji i Austrii za robotą. Najwięcej wywędrowało z powiatu opolskiego (bo 5,753), dalej z powiatu oleskiego (3,198), oraz z powiatu kluczborskiego (1,365). Pomiędzy wychodźcami było 11, 125 mężczyzn i 9,506 kobiet.

http://www.vetpol.org.pl/dmdocuments/ZW_2009_07_02.pdf

https://pl.wikipedia.org/wiki/Cesarstwo_Brazylii

https://www.rp.pl/artykul/632768-Moda-meska-w-XIX-wieku.html

https://pl.wikipedia.org/wiki/Izabela_(I)_Brazylijska#/media/Plik:Dona_Isabel.jpg

https://pl.wikipedia.org/wiki/Parafia_%C5%9Bw._Jadwigi_%C5%9Al%C4%85skiej_w_Chorzowie

Źródła: Periodyk górnośląski: „Nowiny Raciborskie” 1890 /1 i 2/ Ścieżka dostępu ŚBC.



Autor artykułu : Wybrał i zestawił Leonard




© Copyright Leonard Hajduk

Design www.bambynek.com