Wszystkich gości :   38367

Flag Counter
Flag Counter
 





Temat : Pochodzenie nazwy Śląsk

Kategoria :  O Historii Śląska       Data : 2017-03-18 17:49:10

Dzieje przedpiastowskie.Już na początku XI wieku niemiecki kronikarz Thietmar, biskup merseburski przy okazji opisu obrony Niemczy, pisał: „Gród ten (tj. Niemcza) leży w kraju Ślężan, który nazwę tę otrzymał niegdyś od pewnej wielkiej i bardzo wysokiej góry (tj. Ślęży)”. W nowożytnych czasach wywodzono ją od słów „złazić” (Marcin Kromer) i „źle” (Bartłomiej Stein).

Kościół na górze Ślęży

Kościół z XII wieku na górze Ślęży. Autor fot. Adam Dziura

Przełom przyniosły dopiero badania z początku XIX wieku J.S. Bandtkiego, który od rzeki Ślęzy wyprowadzał nie tylko nazwę plemienia Ślężan, przekazaną nam w połowie IX wieku przez tzw. Geografa Bawarskiego, ale także góry Ślęży i rozciągającej się przy niej krainy. Było to nawiązanie do interpretacji K. Celtesa, który żył na przełomie XV i XVI wieku. Jego zdaniem pochodziła ona od dopływu Odry zwanegp „Slesus”.

Propozycja ta został zakwestionowana po kilkudziesięciu latach przez uczonego niemieckiego J.G. Worbsa, który argumentował, iż Ślęza jest zbyt małą rzeką, aby od niej mogła wziąć nazwę cała kraina. Inny argument podniósł w 1830 roku inny badacz niemiecki – I. Imsieg, który nazwę Śląska wywiódł od nazwy innego plemiania germańskiego, mianowicie Silingów, znanych i żyjących w II wieku n.e., geografowi greckiemu Ptolemeuszowi. Wskazywały na to nie tylko podobieństwa fonetyczne, ale także przeświadczenie, iż zamieszkiwali oni na długo przed przybyciem Słowian.

Do poglądów Bandtkiego powrócili w latach 30. XX wieku polscy uczeni, historyk W. Semkowicz i językoznawca M. Rudnicki, którzy swoje badania oparli na analizie materiału lingwistycznego. W ich wyniku odrzucili prawdopodobieństwo przekształcenia rdzenia Sil z germańskiej nazwy plemienia Silingów w słowiański ślęz, który tkwi w najstarszej nazwie plemienia Ślężan (Sleenzane), przekazane nam przez Geografa Bawarskiego, w tzw. dokumencie praskim z 1086 roku (Zlasane) i w nazwie rzeki Ślęzy z bulli papieża Hadriana IV z 1155 roku (Selenza). Ich poglądy poparł wybitny polski językoznawca W. Taszycki. Semkowicz i Rudnicki wyprowadzili ją ze źródłosłowu ślęg, który współczesna polszczyzna przekazuje nam w postaci takich wyrazów, jak ślągwa, ślęgać, śleganina i inne, a znaczące tyle co słota, wilgoć, pogoda deszczowa. Ich zdaniem owo ślęg zachowało się w nazwach rzeki Ślęzy, góry Ślęży, plemienia Ślężan, a z nich przeszło na określenie całej dzielnicy.

Argumentację poprzedników wzmocnił wrocławski badacz S. Rospond, który analizując najdawniejsze łacińskie nazwy Śląska zauważył, że w najstarszych XII- i XIII-wiecznych dokumentach nazwę dzielnicy zapisywano w formie Slesia, Slezia, Zlesensis, a więc mającej starosłowiański źródłosłów ślęg, gdy tymczasem mające związek z Silingami określenia Silesia, Silensis i podobne pojawiły się znacznie później. W Mańczak doszedł do wniosku, że nazwy Ślęzy i Ślęży ma indoeuropejskie pochodzenie.

Uczony niemiecki J. Udolph przychylił się do twierdzenia tych badaczy, którzy sądzą, iż nazwa Śląska pochodzi od rzeki Ślęzy i wskazuje miana wielu plemion słowiańskich, których nazwy przyjęto od rzek. Rozpatrując pochodzenie nazwy rzeki Silingia dostrzega w niej rdzeń sil-/sil-, który w podobnym brzmieniu w różnych językach oznacza morze/jezioro, spokojnie płynącą wodę i im podobne.

Rdzeń ten pochodzi z języka indoeuropejskiego i spotykany jest w nazwach wielu rzek europejskich, np. Sile w Wenecji, Sella (Silla) w Austurii, Silenka i Silinka na Ukrainie i w Rosji. Za jego tezą przemawia także sufiks –ing, który w wielu nazwach przekształca się w –ąg, -ąża i inne, a w naszym wypadku Śl-ęza. Zatem jego zdaniem rdzeń nazwy Ślęza, od której przyjęło się określenie Śląsk, pochodziłby od indoeuropejskiego Sil-, natomiast sufiks –ing w wyniku przekształceń nazw w językach wschodniej Europy dał końcówkę –ęza. Nazwa Śląsk nie ma zatem ani germańskiego, ani słowiańskiego rodowodu, ponieważ nazwa rzeki Ślęzy należy do staroeuropejskiej hydronimii.

Źródło: Rościsław Żerelik "Pochodzenie nazwy Śląsk", w: "Historia Śląska", red. tomu M. Czapliński



Autor artykułu : Rościsław Żerelik; wybrane zagadnienia




© Copyright Leonard Hajduk

Design www.bambynek.com