Flag Counter
Flag Counter
 





Temat : Starożytny kościół w Miasteczku w Tarnogórskiem

Kategoria :  Dzieje Śląska pod władaniem Habsburgów       Data : 2017-03-31 10:38:14

Władztwo Habsburgów. Początki. Miasteczko założył w 1561 roku margrabia Jerzy Fryderyk Hohenzollern; z początku rozwijało się ono dzięki rozwojowi lokalnego górnictwa. Później atoli, gdy w tej okolicy górnictwo zaczęło zamierać, zauważyć można było stopniowy upadek miasta.

Przeszło lat sto było Miasteczko bez kościoła. Mieszczanie uczęszczali do kościoła parafialnego w Wielkim Żyglinie i dopiero w 1665 roku rozpoczęto budowę kościoła miejscowego. W tymże roku zmarł hrabia Łazarz jun. Henckel Donnersmarck, który pismem z dnia 12 września 1664 po n. Chr., wyjednał zgodę krakowskiego bp Andrzeja Trzebickiego, na budowę kościoła w miasteczku Georgenberg. W okresie nędzy, jaka wtenczas po co dopiero ukończonej wojnie 30 – letniej panowała nie tylko na Śląsku, lecz i w krajach sąsiednich, przystąpiono do wystawienia drewnianego kościółka. Budowa świątyni musiała się odbywać w trudnych warunkach, bo jeszcze dziesiątki lat po wzniesieniu kościoła przeznaczano opłaty kontraktów, kary cechów miejscowych itp. na pokrycie kosztów budowlanych.

Starozytny kosciółek

Drewniany kościółek, na drugim planie dzwonnica. Reprodukcja widokówki z początku XX wieku. Własność rodziny Sołtysik.

Na fundamentach murowanych spoczywają przyciesie olbrzymiej grubości, a całość wzniesiona jest z belek. Nawa kościelna tworzy czworobok, który zakończony jest chórem sześciobocznym. Zakrystia znajduje się w zakątku ze strony północno-wschodniej. Wieża wznosi się na uboczu przed kościołem, z czego wnioskować można, że została zbudowana później, co potwierdzają także znajdujące się w niej trzy dzwony ulane do roku 1728.

Wzmianki godne są napisy w kościele, wyryte w belkach poszczególnych, utrzymane w języku polskim. Jeden z nich, umieszczony na chórze – pominąwszy pisownię czasów dawniejszych – brzmi poprawnie; „Fundamenta położono w 1665 roku. W roku 1666, dnia 16 września, ukończono przyciesie, a w Boże Narodzenie, dziatki boso w kościele były. Jan Nowak, notaryusz Mp.” – W ostatnim zdaniu znajduje się wzmianka o łagodnej pogodzie, jaka była w Boże Narodzenie wspomnianego roku. – Drugi napis znajduje się na belce przedzielającej presbiterium od nawy i brzmi: „Ten dom Boży wystawiony jest dnia 23. września 1666 roku za urzędu pp. Jana Mańki burmistrza, Wawrzyńca Tylego, Jana Siwca, Stefana Pękatego, Pawła Kromołów radnych, Jana Nowaka pisarza w Miasteczku.”

Wnętrze świątyni doznawało z biegiem lat zupełnej zmiany. Ściany dawniej bielone, pomalowane farbą olejną, dawne urządzenie wewnętrzne, jak ołtarze, ambona, spowiednica, chrzcielnica, lichtarze itp., przypominające styl barokowy, zostały usunięte, a miejsca ich zajęły przybory gotyckie. Z dawnych przyborów utrzymały się dotąd: kielich srebrny wyzłocony z roku 1679, krzyż, który kapłan podawa wiernym do pocałowania z roku 1684 i monstrancya z około 1700 roku.

Obraz NMP Siedmiobolesnej

Obraz NMP Siedmiobolesnej, obecnie umieszczony w głównym ołtarzu murowanego kościoła

Znaczną wartość starożytną posiada obraz Matki Boskiej, znajdujący się w ołtarzu bocznym i zażywający u wiernych czci wielkiej. Obraz ten jest malowany na desce lipowej; sukienki wykonane są z blachy pozłacanej. Nad głową Matki Boskiej przymocowana jest korona srebrna. W środku obrazu widnieje serce metalowe, przeszyte 7 mieczami, wyobrażające siedm boleści Najśw. Maryi Panny. Ramy obite są wewnątrz aksamitem, na którym przymocowano wota, monety i inne ofiary dziękczynne. Najstarsza pamiątka pochodzi z roku 1734. Z historii obrazu tego dowiadujemy się, że sprawił go na początku wieku XVIII organista Zagalski z Miasteczka. Wraz z ołtarzem sprowadzony został z Krakowa i w kościele miejscowym ustawiony. W ołtarzu wielkim znajdował się dawniej obraz św. Jerzego, atoli w nowszych czasach zastąpiono go obrazem śś. Piotra i Pawła apostołów. Dnia 1 października 1849 roku utworzono przy kościele filialnym lokalię z kapłanem lokalnym na czele. Stan ten dotrwał do czasów niedawnych.

Parafialny kościół

Parafialny kościół w Miasteczku Śląskim, wejscie główne od strony północnej. Autor fot. Przykuta

Z biegiem lat okazała się świątynia w Miasteczku tak mała, że trzeba było pomyśleć o budowie kościoła nowego. W połowie lipca 1905 roku rozpoczęto budowę. Dnia 3 września odbyło się poświęcenie kamienia węgielnego pod nowy kościół. Ceremonii dokonał w obecnosci 8 księży ks. dziekan Koniecko z Radzionkowa, który następnie przemówił po polsku i po niemiecku. Budowę ukończono szczęśliwie i kościół poświęcono 6 listopada 1908 roku. Aktu uroczystego dokonał także ks. dziekan Koniecko z Radzionkowa. Kazanie polskie wygłosił ks. prob. Marks z Nakła, niemieckie ks. prob. Buchwald z Bytomia.

Dla braku miejsca odpowiedniego zbudowano nową świątynię obok kościoła starego, który będzie stał nadal jako zabytek starodawny. Rząd jako patron zamierzał urządzić w nim muzeum sztuki kościelnej, atoli zdaje się, iż sprawa poszła w zapomnienie. Nowy kościół zbudowany jest w stylu gotyckim, jest 35 metrów długi i 12 metrów szeroki. Wieża 35 metrów wysoka, zajmuje wschodnią część świątyni. Koszta budowy nowego kościoła wyniosły 97 tysięcy marek; fiskus pruski, jako patron dał 58 tysięcy marek. Budowę kościoła powierzono budowniczemu Seifertowi z Wołczyna, który już kilka kościołów wybudował.

Równocześnie z ukończeniem nowego kościoła stawiono do władz wniosek o odłączenie Miasteczka od parafii żyglińskiej i utworzenie parafii samodzielnej. Jakoteż tutejsza gmina kościelna nareszcie od 1 lutego 1914 roku stała się pełną samodzielną parafią. Przynależność do parafii żyglińskiej ustała; odtąd też Miasteczko ma własnego proboszcza, a nie lokalistę, jak to bywało od 1 października 1849 roku.

Tekst jest oryginalnym przedrukiem z lokalnej prasy z początku lat 30-tych minionego stulecia; ścieżka dostępu ŚBC. W tekście można znaleść drobne nieścisłości, które zostaną skorygowane i wyjaśnione w następnych opracowaniach.

22.07.2019 Oryginalny tekst został skorygowany przez usunięcie niektórych wyjątkowo rażących błędów merytorycznych.

 



Autor artykułu : Fr. O.




© Copyright Leonard Hajduk

Design www.bambynek.com